Bu sayfa özgün metnin Türkçe çevirisidir.

Bu sayfanın diğer dillere çevirileri için tıklayın.

[Felsefi Gnu resmi]

Bu özgür yazılım tanımını belirli bir yazılımın özgür yazılım olarak sayılmasını sağlayan koşulları açıkca göstermek için yapıyoruz.

"Özgür Yazılım" bir özgürlük meselesidir, fiyat değil.

Özgür yazılım kavramı, kullanıcıların yazılımı çalıştırma, kopyalama, dağıtma, üzerinde çalışma, değiştirme, ve geliştirme özgürlükleriyle ilgili bir kavramdır. Daha açık konuşursak, "özgür yazılım" kavramı, yazılım kullanıcıları için dört çeşit özgürlüğe dayanır:

Bir yazılım eğer kullanıcıların tümüne bu özgürlükleri sunuyorsa özgür yazılımdır. Bununla, kopyalarını değiştirerek ya da değiştirmeden, ücretli ya da ücretsiz, herhangi bir yerdeki herkese dağıtmaya özgür olduğunuzu kastediyoruz. Özgür olmak demek (bu meyanda) bu şeyleri yapmak için izin istemek ya da izin için ödeme yapmak zorunda olmamanız demektir.

Ayrıca değişiklikler yapmak, varolduklarından bahsetmeden bile, ve onları kendi işlerinizde kullanma özgürlüğünüz de olması gerekmektedir. Eğer değişikliklerinizi yayımlarsanız, özellikle hiçbirkimseyi, ya da özel bir yol ile haberdar etmenize de gerek olmamalıdır.

Bir programı kullanma özgürlüğü demek onu herhangi bir birey ya da kurumun herhangi bir bilgisayar sistemi üzerinde, herhangi bir iş için, ve ayrıca geliştiriciyi ya da özel diğer bir varlık ile iletişim kurmak gerekliliği olmadan kullanmak demektir.

Kopyalarını tekrar dağıtma özgürlüğü programın, değiştirilmiş ve değiştirilmemiş sürümleri için, ikili ya da çalıştırılabilir biçiminin yanı sıra aynı zamanda kaynak kodunu da içermesini gerektirir. (Yazılımları çalıştırılabilir bir şekilde sunmak, yüklenebilir özgür işletim sistemleri için gerekli bir yaklaşımdır.)

Eğer belli bir yazılımın ikili ya da çalıştırılabilir biçimini oluşturmak mümkün değilse (ki bazı diller bu özelliği desteklemiyor), o zaman sorun yok; ancak yazılımı bu biçimlerden herhangi birine sokmanın bir yolunu bulduğunuzda; yeniden dağıtmaya hakkınız olması gerekir.

Değişiklikler yapma, ve geliştirilmiş sürümlerini yayımlama özgürlüklerine sahip olabilmek için, mantıklı olmak gerekirse, programın kaynak kodlarına erişiminiz olması gerekmektedir. Bu nedenle, kaynak koduna erişim özgür yazılım için gerekli bir durumdur.

Bir yazılım üzerinde değişiklik yapmanın yollarından biri de, mümkün olan bağımsız altprogramlara ve modüllere ayırmaktır. Eğer yazılımın lisansı, varolan modülleri ayıramayacağınızı, örneğin eklediğiniz her kod parçasının telif hakkına gireceğini söylüyorsa, o yazılımın lisansını özgür olarak tanımlamak anlamsız olacaktır.

Bahsedilen özgürlüklerin gerçek hayatta uygulanabilir olması için, yanlış birşey yapmadığınız sürece, değiştirilemez olmaları gerekir, eğer geliştirici, bir probleme sebep olabilecek hiçbirşey yapmadığınız halde yazılımın lisansını değiştirecek güce sahipse, o halde o yazılımı özgür olarak adlandırmak yersiz olacaktır.

Buna rağmen, özgür yazılımı dağıtma konusundaki bazı tip kurallar, merkezi özgürlüklerle çakışmadıkları sürece, kabul edilebilirler. Örneğin, copyleft (basitçe söylecek olursak); yazılımı dağıtırken diğer insanların özgürlüklerini hiçe sayan kısıtlamalar ekleyememeniz için olan kuraldır. Bu kural merkezi özgürlükler ile çakışmaz; hatta onları korur.

Özgür yazılımın kopyalarını alabilmek için para ödemiş olabilir, ya da kopyaları bedelsiz olarak elde etmiş olabilirsiniz; sonuçta kopyaları nasıl elde etmiş olursanız olun, kopyaları satmak için bile olmuş olsun, herzaman yazılımı kopyalama ve değiştirme özgürlüğünüz vardır.

"Özgür yazılım", "ticari olmayan" yazılım demek değildir. Özgür bir yazılım, ticari kullanım, ticari geliştirme ve ticari dağıtım için kullanılır olabilir. Özgür yazılımların ticari geliştirmesi artık alışılmadık bir olay değil; artık özgür ticari yazılımlar önemli bir yere sahip.

Yeniden düzenlenmiş bir versiyonu paketlemeye dair kurallar, yeniden düzenlenmiş versiyonları piyasaya sürme özgürlüğünüzü engellemediği ya da yeniden düzenlenmiş versiyonlar yapmanıza ve özel olarak kullanmanıza izin verdiği sürece kullanılabilir kurallardır. Aynı şekilde, "eğer bu yolla versiyonu kullanılabilir yaparsanız, şu yolla da kullanılabilir yapmanız gerekir" kuralları da kabul edilebilir. Yazılımınızı kamuya açarken, versiyonların kaynak kodunun yayınlanmasına dair kurallar da kabul edilebilir kurallardır. Eğer yeniden düzenlenmiş bir versiyonu piyasaya sürdüyseniz, ve önceki geliştirici versiyonun bir kopyasını istediyse bunu göndermek zorunda olmanızı lisansın gerektirmesi ya da yaptığınız değişiklikleri açıklamanız da kabul edilebilir bir durumdur.

GNU projesinde, bu özgürlükleri herkes adına yasal olarak korumak için "copyleft" kavramını kullanırız. Ancak copyleft-olmayan özgür yazılımlar da mevcuttur. Önemli sebeplerden dolayı, copyleft'i kullanmanın daha iyi olduğunu düşünüyoruz, ancak eğer yazılımınız copyleft-olmayan bir özgür yazılımsa, onu yine de kullanabiliriz.

Özgür Yazılım Kategorileri'ne bakarak "özgür yazılım", "copyleft'li yazılım" ve diğer yazılım kategorileri ve birbirleriyle ilişkilerini görebilirsiniz.

Bazen devletin ihracat kontrolü kanunları ve ticari yaptırımlar, yazılımınızın kopyalarını uluslararası olarak dağıtma özgürlüğünüzü kısıtlayabilir. Yazılım geliştiricileri bu kısıtlamaları yeniden düzenleme ya da ortadan kaldırma gücüne sahip değildirler, ancak yapabilecekleri ve yapmaları gereken şey, yazılımın kullanma koşulu olarak bu yaptırımları içermesini reddetmektir. Bu yolla, kısıtlamalar, yapılan faaliyetleri etkilemeyecek ve dışarıdaki insanların bu hükümetler tarafından haklarının çiğnenmesi sözkonusu olmayacaktır.

Birçok özgür yazılım lisansı telif hakkına dayanır ve ne gibi gereksinimlerin telif hakkına dayatılacağına dair sınırlamalar vardır. Eğer bir telif hakkı tabanlı lisans, yukarıda açıkladığımız özgürlüklere saygı gösteriyorsa, daha önce beklemediğimiz herhangi türden bir sorunla karşılaşma ihtimalimiz zayıf olacaktır (ancak bu bazen olabilir). Buna rağmen, bazı özgür yazılım lisansları sözleşmelere dayanmaktadır ve bazı sözleşmeler mümkün olan kısıtlamalara geniş bir şekilde dayatılabilmektedir. Bu da, bir lisansın kabul edilemez kısıtlamalara ve özgür olarak kabul edilmemesine dair mümkün birçok yol olduğu anlamına gelir.

Muhtemelen olabilecek tüm yolları burada sıralayamayabiliriz. Eğer bir sözleşme tabanlı lisans, kullanıcıyı telif hakkı tabanlı bir lisansın yapamayacağı, alışılagelmedik bir şekilde kısıtlarsa, ve burada meşru olarak açıklanmamışsa, o halde bu konu hakkında düşünmemiz gerekir ve bunu özgür olmayan bir lisans olarak tanımlarız.

Özgür yazılım hakkında konuşurken "bedava" gibi terimler kullanmaktan kaçınmak en iyisidir, çünkü insanlar konunun özgürlükle ilgili değil, parayla ilgili olduğunu sanabilirler. Ancak yazılım "korsanlığı" gibi bazı genel terimleri temsil eden düşünceleri onaylamayacağınızı ümit ediyoruz. Bu terimler hakkında daha fazla bilgi için, Kullanmaktan Kaçınılması Gereken Kelimeler ve Deyimler'e bakabilirsiniz. Aynı zamanda, "özgür yazılım" kavramının birçok dile çevirisini içeren bir listemiz var.

Son olarak, özgür yazılım tanımındaki belirtilen kriterler gibi açıklamaların dikkatli çevirilmesi gerektiğine dikkat çekmek istiyoruz. Belirli bir yazılım lisansının, özgür bir yazılım lisansı olarak kabul edilebilmesi için gereken kriterlerin anlaşılabilmesi; çeviride bu ruha uygun kelimelerin seçilmesine dayanıyor. Eğer bir yazılım lisansı, mantıksız kısıtlamalar içeriyorsa, ve bu durumu buradaki kriterler içinde açıklamadıysak bile, bu lisansı reddederiz. Bazen, bir lisansın kabul edilebilir olup olmadığına karar verirken, lisans gereksinimleri; kapsamlı düşünmeyi ya da bir avukatla görüşmeyi gerektiren konuları içerebiliyor. Yeni bir konu hakkında bir sonuca vardığımızda, mevcut lisansların neyi sınırladığını ya da sınırlamadığını açıkça belirtmek için bu kriterleri sıklıkla güncelliyoruz.

Eğer bir lisansın bahsettiğimiz kriterleri sağlayıp sağlamadığıyla ilgileniyorsanız, lisans listemizi görmeniz gerekiyor. Eğer ilgili olduğunuz lisans burada listelenmemişse, bize e-posta atarak sorabilirsiniz: <licensing@gnu.org>.

Eğer yeni bir lisans yazmak niyetindeyseniz, bu adrese yazarak FSF ile irtibat kurunuz. Değişik özgür yazılım lisanslarının çoğalması, kullanıcıların linansları anlayabilmek için daha fazla efor sarfedeceği anlamına gelir, ve belki sizin için, ihtiyaçlarınızı karşılayabilecek mevcut bir Özgür Yazılım lisansı bulabiliriz.

Eğer bu mümkün değilse, ve gerçekten yeni bir lisansa ihtiyacınız varsa, bizim yardımımızla lisansınızın bir Özgür Yazılım lisansı olduğundan emin olabilir ve olası sorunlardan kurtulabilirsiniz.

Diğer bir grup, "özgür yazılım" kavramına benzer (ancak aynısı değil); "açık kaynak" diye bir terim kullanmaya başladılar. Biz "özgür yazılım" terimini kullanmayı tercih ediyoruz, çünkü bu terimin ücret yerine özgürlüğü sembolize ettiğini bir kere duyduğunuzda, bu terim artık size düşünce özgürlüğünü çağrıştırır. Ancak "açık" kelimesi, bunu asla yapmaz.

Okunacak diğer metinler

GNU Projesi ana sayfasına geri dön.

Kırık bağlantı ve diğer web sayfası düzeltmeleri (ya da tavsiyeleri) için lütfen webmasters@gnu.org

Çevirilerde iş birliği yapmak ve önerilerde bulunmak için lütfen bkz. Çeviriler BENİOKU

Kopyahakkı © 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004 Free Software Foundation, Inc., 51 Franklin St, Fifth Floor, Boston, MA 02110, USA
Bu makalenin tamamının kelimesi kelimesine kopyalanması ve dağıtılmasına, bu bildiriyi korumak şartıyla, telif hakkı ücreti olmaksızın, herhangi bir ortamda, dünya çapında izin verilmiştir.

Çevirmen: Pınar Yanardağ
G-NUT: GNU Türkçe Çeviri Takımı
Düzenleyen(ler): Ali Servet Dönmez
Son Güncelleme: 060214